تحلیل SWOT انتشار اوراق صکوک داخلی و بین المللی

چهارشنبه این هفته به عنوان پنلیست در اجلاس بین المللی بازار سرمایه اسلامی سازمان بورس و اوراق بهادار شرکت کردم و در خصوص موضوع فوق؛ مهمترین موارد ضعف ها، تهدیدها و در دل آنها قوت ها و فرصت ها (به شرح ذیل) را برای شرکت کنندگان داخلی و خارجی ارائه نمودم.

بانک محور بودن ایران و اکثر بازارهای OIC و سخت بودن رقابت با تامین مالی بانکی
✔️از 2.2 تریلیون دلار دارایی های تحت مدیریت مالی اسلامی جهانی؛ 73% مربوط به بانکداری اسلامی و 17% مربوط به صکوک و مابقی مربوط به بیمه و مدیریت ثروت است. و البته سهم صکوک از کل بازار مالی ایران حدود 1% است!

نبود بازار ثانویه عمیق
✔️عدم امکان نقد شوندگی این اوراق و چالش مدیریت نقدینگی

گرانتر و پیچیده تر بودن پروسه انتشار
✔️ از مهمترین عوامل این گرانی موضوع مالیات مضاعف است که حاصل انتقال عنوان مالکیت دارایی های پایه به سرمایه گذاران است. دولت ها برای فراهم کردن فضای رقابت صکوک با اوراق قرضه متعارف، برای ناشران و سرمایه گذاران معافیت مالیاتی فراهم می کنند.
✔️در حال حاضر تقریبا هیچ صکوک Asset Backed در بازارهای بین المللی منتشر نمی شود و آنچه هست، صکوک Asset Based است که در آن دولت ناشر هیچ انتقال مالکیتی به سرمایه گذاران انجام نمی دهد چرا که یک بند مهم در امیدنامه می آید که دولت؛ سرمایه گذاران صکوک را هم ردیف سایر طلبکاران قرار می دهد که معروف است به: Pari-Passu Clause و دولت هایی که به شکل گسترده ای در بازارهای مالی جهانی فعال و داد و ستد دارند، از این بند به خوبی بهره برداری می کنند.
✔️همچنین به جهت اینکه صکوک اوراق قرضه و IOU نیست، برای هر موضوع انتشار یک ساختار ارائه می کند (شفافیت بیشتر) که خود یک قوت و فرصت است.

دولتی و نیمه دولتی بودن عمده بازار صکوک و عدم ضمانت دولت برای شرکت های خصوصی به خصوص در انتشار اوراق بین المللی
✔️سرمایه گذاران بین المللی ترجیح می دهند از شرکت های خصوصی ایرانی علاقمند به انتشار صکوک بین المللی تضمین های لازم را اخذ نمایند که تضمین های دولتی بهترین هستند.
✔️در حال حاضر شرکت های خصوصی می توانند با تاسیس و راه اندازی صندوق های ضمانت خصوصی، با طرف های خصوصی سرمایه گذار خارجی خود وارد مذاکره شوند.

اختلافات زیرساختی حقوقی
✔️نظام حقوقی حاکم بر بازار ایران؛ مدنی و نظام حقوق عمومی حاکم بر بازار عمده بازارهای سرمایه گذاران؛ حقوق عمومی است. به عنوان مثال؛ SPV به عنوان شخص حقوقی مستقل تحت قانون Trust در نظام حقوق عمومی حافظ بلامنازع منافع سرمایه گذاران است.
✔️ بنابراین؛ هر انتشار بین المللی صکوک نیازمند به کارگروه های تخصصی برای مشخص کردن موارد اختلاف و راه حل های برطرف ساختن آنها خواهد بود.

عدم امکان تبدیل پذیری ریال ایران و ارزهای متداول بین المللی
✔️در سال 2015، تا 86% از انتشار صکوک جهانی با واحد ارزی کشورهای ناشر بوده در حالی که در سال 2016 این میزان به 56% کاهش پیدا کرده و به عبارت دیگر؛ عمده انتشارها بین المللی بوده است.
✔️55% صکوک جهان به دلار آمریکا و 35% به رینگت مالزی و مابقی؛ سهم سایر ارزها نظیر ریال عربستان و درهم امارات و ...بوده است. علاوه بر همه، با اخباری که از بانک مرکزی آمریکا مبنی بر افزایش نرخ بهره تا 3.5% می رسد، سایر ارزها از رونق می افتند! به لحاظ فنی و عملیاتی؛ راهکارهایی برای غلبه بر این چالش وجود دارد که خارج از این نوشتار است.

اختلاف فقه شیعه و سنی و عدم تمایل سرمایه گذاری کشورهای عضو OIC برای سرمایه گذاری در صکوک ایران
✔️اختلافات فقهی در انگشت شماری از عقود مانند بیع الدین و بیع العینه است و در عمده حوزه ها اشتراک برقرار است.
✔️پیش نیاز موفقیت در انتشار صکوک در بازارهای جهانی، سرمایه گذاری شرکت ها و دولت های اسلامی نیست چرا که صکوک بر عکس اوراق قرضه هم برای مسلمانان است و هم غیر مسلمانان! به عنوان مثال، در حال حاضر عمده سرمایه گذاران در صکوک جهانی غربی ها هستند و در بازار بانکداری اسلامی مالزی، مشتریان چینی دارای سهم بیشتری نسبت به مسلمانان هستند!

عدم حضور موسسات رتبه بندی و نبود رتبه بندی برای شرکت های ایرانی
✔️فعلا تا سه موسسه بزرگ بین المللی وارد ایران شوند، نهاد ناظر می تواند مانند مالزی به تاسیس موسسات رتبه بندی داخلی بپردازد و رتبه بندی صکوک ریال را در انحصار آنها قرار دهد و موسسات بین المللی را به منطقه آزاد مالی ایران (در صورت راه اندازی) برای رتبه بندی صکوک ارزی بین المللی ایرانی هدایت کند.

نبود گزارش های حسابداری و حسابرسی منطبق با استانداردهای بین المللی

انتشار صکوک CoCo، خزانه، SRI، وکالت و مزارعه

امیرعباس زینت بخش

فروردین 96 - کانال اندیشه و حرکت telegram.me/thinkandmove

https://t.me/thinkandmove/1254

مالی - اقتصادی - مدیریتی - کار آفرینی...