مرابحه و تورق؛ ابزارهای تامین مالی مردمی برای بنگاه های کوچک اقتصادی

"راهکار ارائه شده در این مقاله کوتاه؛ هم برای صاحبان کاروکسب های کوچک و هم برای صاحبان سرمایه های کوچک که شرعی بودن قرارداد، حلال و غیر ربوی بودن سود پرداخت/دریافت شده برای آنها اهمیت دارد، کاربرد دارد.
علاوه بر آن؛ پروسه اخذ تسهیلات، کوتاه و منعطف تر بوده و نیز می تواند سود بیشتری را نسبت به برخی گزینه ها نصیب صاحب سرمایه کند."

به طور کلی؛ هر نوع معامله پول با پول با شرط کردن سود و یا منافع برای قرض دهنده؛ ربا می باشد حال چه در بازار پولی بین بانکی، چه میان بانک و مردم و چه در کوچه و بازار و میان کسبه باشد. ربا به معنی اعلان جنگ با خدا و نفوذ آن در زندگی مردم یک جامعه به عنوان یک روش کاسبی و جا زدن آن به عنوان یک نوع بیع مشروع؛ ابزاری شیطانی برای دامن زدن به نابرابری های مالی، جنگ ها و بحران ها، چپاول اموال، بیکاری، بی بند و باری و فساد است.

✔️از منظر الهی؛ تنها یک نوع وام یا قرض پول مشروع است و آن هم قرض الحسنه بوده و هر نوع وام یا قرضی که منجر به منفعتی برای قرض دهنده پول باشد، ربا و حرام می باشد. البته توصیه شده که بهتر است قرض گیرنده، با پرداخت داوطلبانه و غیر مشروط مقداری سود؛ لطف قرض دهنده را جبران کند!

حال فرض کنید فردی صاحب یک کاروکسب کوچک بوده و برای توسعه این کاروکسب (خرید جنس و یا پرداخت دیون) به 50 میلیون تومان سرمایه نیاز دارد.

راه حل متداول
راه حل متداول و سنتی این است که فرد مذکور سراغ صاحب پول و سرمایه (وام دهنده) رفته و مبلغ 50 میلیون تومان قرض کرده و برای بازپرداخت اصل با سود (به عنوان مثال) 25% متعهد پرداخت یکساله 62.5 میلیون تومان گردد. پر واضح است که روش فوق؛ اگرچه بسیار رایج است، اما ربوی و از منظر الهی مردود می باشد!

"اصبغ بن نباته مى گوید: از امیر المؤمنین شنیدم که بر بالاى منبر مى گفت: اى صنف تاجر و کاسب! اوّل فقه بعد تجارت! اوّل فقه بعد تجارت! اوّل فقه بعد تجارت! که به خدا سوگند، «ربا» در این امّت پوشیده تر از راه رفتن مورچه است بر روى سنگهاى صاف!☝️ الکافی ج5، ص150، ح1"

راه حل جایگزین
اگر متقاضی سرمایه آنرا برای خرید جنس و یا افزایش سرمایه در گردش لازم داشته باشد، سراغ صاحب سرمایه (سرمایه گذار نه وام دهنده) رفته و به او سفارش خرید اجناس مورد نظر خود را می دهد. سرمایه گذار پس از قبول و امضای یک قرارداد، اقدام به خرید نقدی (نه نسیه) این جناس به مبلغ 50 میلیون تومان کرده و با لحاظ کردن سود مورد انتظار خود؛ (به عنوان مثال) 25%، این اجناس را یکساله به مبلغ 62.5 میلیون تومان به او می فروشد. قرارداد حاکم بر این بیع، مرابحه می باشد.

و اگر متقاضی سرمایه، خواهان بدست آوردن پول نقد برای پرداخت دیون خود باشد، می تواند کلیه اجناس را پس از بدست آوردن (قبض)، به صورت نقدی و یکجا به قیمتی معادل و یا نزدیک به 50 میلیون تومان در بازار بفروشد که به این عملیات و عقد؛ تورق گفته می شود.

✔️نکته: در صورت نیاز سرمایه گذار به سرمایه خود، به جهت امکان انجام فروش دِین در بازار، می تواند با صرف نظر از بخشی از سود خود و با ارائه تخفیف و توافق با خریدار، به اصل و سودی از سرمایه دست یابد.

همانگونه که ملاحظه می گردد؛ با وجود اینکه نتیجه هر دو راه حل یکی است و آن هم تبدیل شدن 50 میلیون تومان سرمایه به 62.5 میلیون تومان بدهی (شامل 12.5 میلیون تومان سود)، اما یک راه و روش به دلیل عدم انطباق با قانون الهی مردود و دیگری به دلیل انطباق با قانون الهی مقبول است. در روش متداول، پول با پول معامله شده که مصداق بارز ربا می باشد اما در روش جایگزین؛ پول با پول معامله نشده بلکه پول تبدیل به کالا شده و سپس بدهی ایجاد می شود که این همان بیع است.

امیرعباس زینت بخش

کارشناس بازارهای مالی اسلامی

فروردین 96 - کانال اندیشه و حرکت telegram.me/thinkandmove

مالی - اقتصادی - مدیریتی - کار آفرینی...